Қожа Ахмет Ясауи кесенесі
Қожа Ахмет Ясауи кесенесі — Түркістан қаласында орналасқан, Қазақстанның мәдени және рухани мұрасының ең маңызды ескерткіштерінің бірі. Бұл кесене XIV ғасырда ұлы Әмір Темірдің бұйрығымен салынған және ислам сәулет өнерінің жауһары болып саналады.
Тарихи маңызы
Қожа Ахмет Ясауи — түркі әлемінде аса танымал сопы және ақын. Ол исламды түркі халықтары арасында кеңінен таратуға зор үлес қосқан және өзінің даналығы, рухани ілімімен танылған. Қожа Ахмет Ясауи дүниеден озған соң, оның жерленген жері түркі халықтары үшін қасиетті мекенге айналды. Әмір Темір осы ғұламаның құрметіне арнап кесене тұрғызуды шешкен, бұл оның исламды қолдап, рухани құндылықтарды сақтау мақсатындағы әрекетінің белгісі болды.
Архитектуралық ерекшеліктері
Кесене ортағасырлық ислам сәулет өнерінің үздік үлгісі болып табылады. Оның құрылысында бірнеше архитектуралық жаңалықтар мен инженерлік шешімдер қолданылған:
- Күмбездер: Кесенеде бірнеше күмбез бар, олардың ішіндегі ең үлкені Тайқазанның күмбезі, биіктігі 39 метр және диаметрі 18,2 метр. Бұл күмбез Орта Азиядағы ең үлкендерінің бірі.
- Ғимараттың өлшемдері: Ұзындығы — 65 метр, ені — 46,5 метр, биіктігі — 39 метр.
- Материалдары: Кесененің қабырғалары күйдірілген кірпіштен қаланған, ал сыртқы беті ою-өрнектермен және эпиграфиялық жазулармен безендірілген.
- Интерьері: Ішкі кеңістігі бірнеше бөлмелерден тұрады, оның ішінде Тайқазан залы, намазхана, кітапхана, және басқа да қызметтік бөлмелер бар.
Тайқазан
Кесенедегі ең ерекше нысандардың бірі — Тайқазан. Ол салмағы 2 тоннаға жуық және диаметрі 2,5 метр болатын үлкен қола қазан. Тайқазан ислам мерекелері кезінде суды немесе қасиетті сусындарды сақтау үшін қолданылған.
Рухани және мәдени маңызы
Қожа Ахмет Ясауи кесенесі ғасырлар бойы зиярат етушілердің киелі орны болып келеді. Бұл жерге тек Қазақстаннан ғана емес, бүкіл түркі әлемінен келушілер ағылады. Кесене ислам дінінің, түркі мәдениеті мен тарихының маңызды символына айналды.
ЮНЕСКО тізіміне енгізілуі
2003 жылы Қожа Ахмет Ясауи кесенесі ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енгізілді. Бұл оның тарихи және мәдени маңыздылығын халықаралық деңгейде мойындағанын білдіреді.
Қазіргі кездегі жағдайы
Бүгінгі таңда кесене Қазақстанның ең маңызды туристік нысандарының бірі. Түркістан қаласы Қазақстанның рухани астанасы ретінде дамып, жыл сайын көптеген туристер мен зияратшыларды қарсы алады. Мемлекет тарапынан кесенені сақтау және қалпына келтіру жұмыстары тұрақты түрде жүргізілуде.
Қожа Ахмет Ясауи кесенесі — түркі әлемінің рухани бірлігі мен мәдени мұрасының символы. Бұл ғимарат өзінің тарихи және архитектуралық құндылығымен ғана емес, сонымен қатар, халықтың рухани өміріндегі ерекше орны арқылы да ерекше маңызға ие.